Tay điều khiển cầu trục joystick: cách chọn, thay thế

Người lái cầu trục trong nhà máy thép hay cẩu container ở cảng điều khiển toàn bộ chuyển động nâng hạ, di chuyển xe con, di chuyển cầu chỉ bằng hai tay cầm đặt hai bên ghế. Tay điều khiển cầu trục (joystick, master controller, master switch) phải chịu hàng triệu lần gạt, rung, bụi và nhiệt độ cao, trong khi chỉ một tiếp điểm chập chờn là cầu trục có thể giật, trôi tải hoặc dừng cả dây chuyền.

Joystick cầu trục gồm những phần nào

Tay cầm (handle): có thể kèm nút nhấn trên đỉnh, công tắc người chết (dead‑man) ở thân tay cầm, nút còi, nút chọn tốc độ.
Cơ cấu cơ khí: một trục (gạt tiến, lùi) hoặc hai trục (gạt chữ thập hoặc tự do mọi hướng); có lò xo tự trả về 0 hay giữ vị trí; có khóa vị trí 0.
Bộ tạo tín hiệu: cam tiếp điểm cho từng cấp tốc độ, biến trở hoặc encoder cho tín hiệu tương tự 0–⁠10 V, 4–⁠20 mA, hay giao tiếp CANopen, Profibus, Profinet về PLC và biến tần.
Vỏ và cổ cao su (rubber boot): chống bụi, nước; cổ cao su là phụ tùng thay định kỳ.

Chọn theo kiểu cầu trục và cách điều khiển

Ứng dụng	Kiểu tay cầm hay dùng	Tín hiệu
Cầu trục xưởng thép	Hai tay, một trục mỗi bên	Tiếp điểm nhiều cấp
Cẩu bờ STS, RTG	Hai trục, nhiều nút	Analog hoặc bus
Cẩu tàu, cẩu bánh xích	Hai trục, chống rung	Analog, CAN
Bàn điều khiển máy	Tay nhỏ gọn	Biến trở, encoder

Với cầu trục cũ dùng contactor điều khiển động cơ rotor dây quấn, tay điều khiển thường là loại tiếp điểm 4–⁠5 cấp mỗi chiều. Khi cải tạo sang biến tần, có thể giữ loại tiếp điểm (biến tần chọn tốc độ cài sẵn) hoặc chuyển sang tín hiệu tương tự để điều chỉnh tốc độ mượt hơn.

Thay thế joystick cũ: đọc mã cho đúng

Phần lớn yêu cầu trong thực tế là thay đúng tay điều khiển đang dùng. Mã joystick châu Âu thường là một chuỗi dài mô tả từng chi tiết, ví dụ dòng VNS0 hay NS3 của Spohn + Burkhardt: số trục, kiểu dẫn hướng, lò xo hồi vị, kiểu tay cầm, số cấp tiếp điểm mỗi chiều, loại tín hiệu và phụ kiện. Chỉ sai một ký tự là tay cầm lắp không vừa hoặc sai số cấp.

Chụp rõ nhãn mác và số serial (SN) trên thân: hãng tra được cấu hình gốc theo SN.
Chụp tay cầm, các nút trên tay cầm và sơ đồ đấu dây hoặc bản vẽ (drawing) nếu có.
Đếm số cấp mỗi chiều, kiểm tra có lò xo trả về 0 không, có khóa 0 không.
Ghi kiểu lắp: mặt bích, kích thước khoét lỗ trên bàn điều khiển.

Lỗi hay gặp và bảo trì

Cổ cao su rách làm bụi sắt, bụi than lọt vào cam tiếp điểm: thay cổ cao su định kỳ, rẻ hơn rất nhiều so với thay cả tay cầm.
Tiếp điểm mòn gây giật cấp, cầu trục chạy không đều: kiểm tra điện trở tiếp điểm khi bảo trì.
Biến trở mòn ở vị trí hay dùng làm tín hiệu nhảy: cân nhắc chuyển sang cảm biến không tiếp xúc (Hall, encoder quang).
Nút dead‑man bị nối tắt cho tiện: rất nguy hiểm, cần khôi phục chức năng an toàn.

Tay điều khiển chỉ là một phần của an toàn cầu trục. Xem thêm chống va chạm và định vị cầu trục bằng laser và cân cầu trục, chống quá tải.

Spohn + Burkhardt và các đơn vị TMP đã cung cấp

Spohn + Burkhardt (Đức) chuyên tay điều khiển cho cầu trục, cẩu cảng, máy công trình và tàu: dòng VNS0 cho cabin cầu trục, NS3 và CS1 nhỏ gọn, ST0 cho bàn điều khiển, cùng encoder OER8 và phụ tùng như cổ cao su, nút nhấn. Tăng Minh Phát đã cung cấp joystick và phụ tùng Spohn + Burkhardt cho:

Nhà máy thép: Hòa Phát Dung Quất, Thép Miền Nam, POSCO Việt Nam, China Steel, Thép Kyoei.
Cảng biển: Cảng SSIT, Cảng Sài Gòn, Tân Cảng, Cảng Việt, Gemadept, Cảng Chân Mây, Cảng Thị Vải.
Nhà chế tạo cầu trục và đóng tàu: Cầu trục AVC, Vinalift, Đóng tàu Hạ Long.

Xem danh mục sản phẩm tại trang Spohn Burkhardt Việt Nam trên website Tăng Minh Phát.