Máy đo bụi trong không khí – PM2.5, PM10, bụi đường ống

“Máy đo bụi trong không khí” là cụm từ chung cho nhiều loại thiết bị: trạm đo bụi PM2.5, PM10 ngoài trời, máy đo bụi xách tay cho công trình, đầu dò bụi trong đường ống sau bộ lọc, và máy đếm hạt cho phòng sạch. Mỗi loại đo một đối tượng khác nhau, theo nguyên lý khác nhau. Chọn sai loại thì số liệu không dùng được cho mục đích của mình.

Bài này phân loại các thiết bị đo bụi và cách chọn, với ví dụ từ hai hãng Tăng Minh Phát (TMP) cung cấp: Met One (Mỹ) cho bụi xung quanh và Matsushima (Nhật) cho bụi trong đường ống, hệ thống lọc bụi.

Bốn nhóm thiết bị đo bụi

Nhóm	Đo ở đâu	Đơn vị
Bụi ngoài trời	Ngoài trời, khu dân cư	µg/m³
Bụi xách tay	Công trình, mỏ, sự cố	µg/m³
Bụi đường ống	Sau lọc bụi, ống khói	mg/m³
Hạt phòng sạch	Phòng sạch, khu vô trùng	hạt/m³

Đo bụi PM2.5, PM10 xung quanh: phương pháp beta

Không khí được hút qua đầu lấy mẫu có bộ tách cỡ hạt (PM10 hoặc PM2.5). Bụi bám trên băng giấy lọc. Một nguồn beta cường độ rất thấp chiếu qua băng lọc trước và sau khi lấy mẫu; độ suy giảm tia beta tỉ lệ với khối lượng bụi. Đây là phương pháp đo khối lượng thực, không phụ thuộc màu hay hình dạng hạt như cảm biến quang.

Met One BAM 1020: máy cố định trong trạm quan trắc, là thiết bị đầu tiên được Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) công nhận phương pháp tương đương (FEM) cho đo PM2.5 liên tục.
Met One E‑BAM: bản xách tay chạy pin, lắp đặt trong khoảng 15 phút, dùng cho công trình, mỏ, khu vực sự cố.
Met One BAM 1022: bản di động, kết quả theo từng phút.

Cấu hình trạm hoàn chỉnh, gồm cả cảm biến khí tượng và truyền dữ liệu, xem bài trạm quan trắc không khí tự động đo bụi PM2.5.

Đo bụi trong đường ống và phát hiện rò lọc túi

Sau bộ lọc bụi túi hoặc cyclone, nồng độ bụi bình thường rất thấp. Khi một túi lọc rách hoặc lắp sai, bụi tăng đột biến. Đầu dò bụi kiểu ma sát tĩnh điện (triboelectric) cắm vào đường ống, đo điện tích do hạt bụi va vào que dò, phát hiện ngay sự cố này.

Matsushima PFM‑M01E: dải đo khoảng 0,1–⁠1.000 mg/m³, ngõ ra 4–⁠20 mA và tiếp điểm báo động vượt ngưỡng, báo lỗi.
Yêu cầu vận tốc khí trong ống từ 4 m/s trở lên.
Lắp trên đoạn ống thẳng; tránh khúc cua, chỗ thu hẹp đột ngột và gần quạt để số đo ổn định.

Thiết bị này dùng để giám sát và báo động trong nhà máy. Khi cần số liệu bụi ống khói theo quy chuẩn và truyền về cơ quan quản lý, hệ thống phải là CEMS đạt yêu cầu: xem hệ thống CEMS quan trắc khí thải và đo bụi ống khói nhà máy dùng than.

Đếm hạt bụi phòng sạch

Phòng sạch điện tử, dược phẩm phân cấp theo số hạt trên mỗi mét khối ở từng cỡ hạt (ISO 14644), không theo khối lượng. Thiết bị phù hợp là máy đếm hạt quang học, xem máy đếm hạt bụi phòng sạch ISO 14644.

Chọn thiết bị theo ứng dụng

Ứng dụng	Thiết bị phù hợp
Khu công nghiệp, khu dân cư	Trạm BAM 1020 cố định
Công trình xây dựng, mỏ	E‑BAM xách tay
Nhà máy xi măng	BAM xung quanh, đầu dò sau lọc túi
Hệ thống lọc bụi túi	Đầu dò ma sát tĩnh điện
Phòng sạch	Máy đếm hạt quang học

Thông tin sản phẩm và tài liệu hãng: Met One Việt Nam và Matsushima Việt Nam trên website Tăng Minh Phát.

Liên hệ kỹ sư TMP: