Máy đếm hạt bụi phòng sạch: cách chọn, cách đo theo ISO 14644-1
Máy đếm hạt bụi phòng sạch đếm số hạt bụi lơ lửng trong không khí theo từng cỡ hạt, dùng để phân loại phòng sạch theo ISO 14644‑1, kiểm tra định kỳ theo GMP và phát hiện sớm khi hệ thống lọc khí có vấn đề. Bài viết giải thích cách chọn máy đếm hạt bụi cầm tay, cách đo và đọc kết quả cho nhà máy dược phẩm, điện tử, thực phẩm.
Máy đếm hạt bụi hoạt động thế nào?
Máy hút không khí với lưu lượng cố định qua buồng đo. Khi một hạt bụi đi qua chùm tia laser, ánh sáng tán xạ được cảm biến ghi nhận; cường độ xung tỷ lệ với kích thước hạt. Máy phân loại hạt vào các kênh cỡ hạt (ví dụ 0,3 – 0,5 – 1,0 – 5,0 µm) và quy đổi ra số hạt trên một mét khối không khí.
- Lưu lượng 2,83 lít/phút (0,1 CFM): máy cầm tay gọn nhẹ, phù hợp kiểm tra định kỳ phòng sạch cấp ISO 7, ISO 8, khu vực sản xuất.
- Lưu lượng 28,3 lít/phút (1 CFM): lấy đủ thể tích mẫu nhanh, cần cho phòng sạch cấp cao (ISO 5) và cho chứng nhận phân loại.
- Máy đo nồng độ khối lượng bụi (µg/m³, PM2.5, PM10): dùng cho nhà xưởng, môi trường lao động, không thay thế máy đếm hạt khi phân loại phòng sạch.
Phân loại phòng sạch theo ISO 14644‑1
ISO 14644‑1 quy định giới hạn số hạt trên mỗi mét khối không khí cho từng cấp sạch. Một số giá trị thường dùng với hạt từ 0,5 µm trở lên:
| Cấp ISO | Hạt ≥ 0,5 µm / m³ | Ứng dụng thường gặp |
|---|---|---|
| ISO 5 | 3.520 | Khu vực chiết rót vô trùng, tủ an toàn sinh học |
| ISO 6 | 35.200 | Lắp ráp điện tử chính xác |
| ISO 7 | 352.000 | Phòng pha chế, đóng gói dược phẩm |
| ISO 8 | 3.520.000 | Hành lang sạch, khu vực phụ trợ, thực phẩm |
Trong ngành dược, hướng dẫn GMP chia phòng sạch thành cấp A, B, C, D, tương ứng gần với các cấp ISO 5 đến ISO 8 ở trạng thái nghỉ. Doanh nghiệp cần đối chiếu đúng tiêu chuẩn mà hồ sơ đăng ký và cơ quan quản lý yêu cầu.
Cách đo bụi phòng sạch đúng quy trình
- Xác định số điểm lấy mẫu theo diện tích phòng (bảng trong ISO 14644‑1:2015) và đánh dấu vị trí trên sơ đồ.
- Đặt đầu lấy mẫu ở độ cao vùng làm việc, hướng lên trên, cách xa người đo.
- Đảm bảo thể tích mẫu đủ lớn để đếm được hạt ở giới hạn của cấp sạch – phòng càng sạch, thời gian lấy mẫu mỗi điểm càng lâu.
- Ghi rõ trạng thái phòng: mới xây dựng, nghỉ (at rest) hay đang vận hành (in operation).
- Lưu kết quả, xuất báo cáo; so sánh xu hướng giữa các lần đo để phát hiện lọc HEPA xuống cấp.
Chọn máy đếm hạt bụi cầm tay
| Tiêu chí | Nên chọn |
|---|---|
| Kênh cỡ hạt | Có kênh 0,5 µm và 5,0 µm (theo ISO, GMP); thêm 0,3 µm nếu cần độ nhạy cao |
| Lưu lượng | 0,1 CFM cho kiểm tra thường xuyên; 1 CFM cho ISO 5 và chứng nhận |
| Lưu dữ liệu | Lưu nhiều lần đo, xuất ra máy tính, có nhật ký phục vụ kiểm tra GMP |
| Hiệu chuẩn | Hiệu chuẩn định kỳ theo ISO 21501‑4, có chứng nhận |
| Cảm biến phụ | Nhiệt độ, độ ẩm để ghi kèm điều kiện phòng |
Thiết bị đo bụi Met One do TMP cung cấp
- Aerocet 831: máy cầm tay đo nồng độ khối lượng bụi nhiều cỡ hạt (PM1 đến PM10, TSP), dùng khảo sát nhà xưởng, môi trường lao động, kiểm tra nhanh quanh khu vực sạch – xem Met One Aerocet 831.
- Máy đếm hạt bụi cầm tay dòng GT của Met One đếm hạt theo nhiều kênh cỡ hạt, phù hợp kiểm tra phòng sạch định kỳ.
- Với quan trắc bụi ngoài trời và quanh nhà máy, xem trạm quan trắc không khí tự động.
Danh mục thiết bị Met One: Met One Việt Nam. Tổng quan giải pháp: quan trắc môi trường.
Câu hỏi thường gặp
Máy đếm hạt bụi khác máy đo bụi PM2.5 thế nào?
Máy đếm hạt cho kết quả số hạt theo cỡ hạt trên một thể tích không khí – dùng cho phân loại phòng sạch. Máy đo PM2.5 cho nồng độ khối lượng (µg/m³) – dùng đánh giá chất lượng không khí, môi trường lao động.
Bao lâu phải đo lại phòng sạch?
Tần suất phụ thuộc cấp sạch và tiêu chuẩn áp dụng; phòng cấp cao thường được giám sát liên tục hoặc theo ca, các phòng còn lại đo định kỳ và phân loại lại theo chu kỳ quy định trong hồ sơ chất lượng.
Máy đếm hạt bụi có cần hiệu chuẩn không?
Có, nên hiệu chuẩn hằng năm theo khuyến cáo của hãng và tiêu chuẩn ISO 21501‑4; kiểm tra điểm không bằng bộ lọc zero trước mỗi đợt đo.
Các loại máy đo bụi cho môi trường ngoài trời và đường ống: xem máy đo bụi trong không khí.
Liên hệ kỹ sư TMP:
- Điện thoại / Zalo: 0917 943 068
- Email: project@tmpvietnam.com
